Asliye Hukuk Mahkemesi Nedir, Hangi Davalara Bakar?
Son güncelleme:
Özet Cevap
Asliye hukuk mahkemesi, hukuk davalarında genel görevli mahkemedir. Kanun başka bir mahkemeyi görevli göstermemişse dava buraya açılır: tazminat, alacak, tapu iptali ve tescil gibi davalar asliye hukukta görülür.
Kısaca: “artakalan her şeyin” mahkemesi
Asliye hukuk mahkemesi genel görevli mahkemedir. Yani bir uyuşmazlık için kanun özellikle başka bir mahkemeyi işaret etmiyorsa, dava buraya açılır.
Sulh hukuk mahkemesi ise özel görevlidir — yalnızca kanunun tek tek saydığı işlere bakar. Aradaki mantık şu: kanun sulh hukuka ve uzmanlık mahkemelerine ne verdiyse oraya gider, geri kalan her şey asliye hukuka gelir.
Hangi davalara bakar?
Kanundaki çerçeve geniştir. Asliye hukuk mahkemesi, dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın:
- Malvarlığı haklarına ilişkin davalara
- Şahıs varlığı haklarına ilişkin davalara
- Aksine bir düzenleme bulunmayan tüm dava ve işlere
bakar.
Vatandaşın karşısına en sık çıkan örnekler:
- Tazminat davaları — maddi ve manevi (trafik kazası, haksız fiil)
- Alacak davaları — sözleşmeden doğan alacaklar
- Tapu iptali ve tescil davaları
- Mülkiyete dayalı elatmanın önlenmesi (müdahalenin men’i)
- Muris muvazaası — mirastan mal kaçırma iddiasına dayalı davalar
- Sözleşmenin iptali, feshi veya uyarlanması talepleri
- Kamulaştırma davaları
- Şahsiyetin (kişilik haklarının) korunması davaları
- Nüfus kaydına ilişkin davalar — ad veya soyadı değiştirme, doğum tarihi (yaş) düzeltme, nüfus kaydının düzeltilmesi, cinsiyet değişikliğine izin
Sulh hukuk mu, asliye hukuk mu?
En çok karıştırılan nokta bu. Ayrım konuya göredir.
| Sulh hukuk | Asliye hukuk |
|---|---|
| Kira davaları (tahliye, tespit, alacak) | Tapu iptali ve tescil |
| Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) | Tazminat (haksız fiil, sözleşme) |
| Zilyetliğin korunması, tecavüzün önlenmesi, iadesi | Mülkiyete dayalı elatmanın önlenmesi |
| Vesayet, kayyım, mirasçılık belgesi, tereke | Kamulaştırma, şahsiyetin korunması |
| Kanunda gösterilen çekişmesiz yargı işleri | Görevi başka mahkemeye verilmeyen tüm hukuk davaları |
Zilyetlik mi, mülkiyet mi? İkisi birbirine çok benzer göründüğü için buradaki çizgi kritik:
“Ben orayı kullanıyordum, engellendim” → zilyetlik → sulh hukuk “Orası benim mülküm” → mülkiyet / ayni hak → asliye hukuk
Davada mülkiyet veya ayni hak tartışılacaksa görev asliye hukuka geçer.
Parasal sınır yoktur. 2011’de yürürlüğe giren Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile parasal sınır esası kaldırıldı. 5.000 TL’lik tazminat davası da, 5.000.000 TL’lik tazminat davası da asliye hukukta görülür.
Önce özel görevli mahkemelere bakın
Asliye hukuka gitmeden önce, uyuşmazlığınızın bir uzmanlık mahkemesinin alanına girip girmediğine bakmanız gerekir. Giriyorsa dava oraya açılır:
| Uyuşmazlık | Görevli mahkeme |
|---|---|
| Nişanlanma, evlenme, boşanma, mal rejimi, soybağı, evlat edinme, nafaka | Aile mahkemesi |
| İşçi–işveren; SGK ve İŞKUR’un taraf olduğu davalar | İş mahkemesi |
| Tüketicinin Korunması Kanunu’ndan doğan davalar, ayıplı mal | Tüketici mahkemesi |
| Ticaret Kanunu’ndan doğan ticari davalar | Asliye ticaret mahkemesi |
| Taşınmaz mülkiyeti, sınır ve ölçü uyuşmazlıkları (kadastro sırasında) | Kadastro mahkemesi |
| Marka, tasarım, patent, coğrafi işaret | Fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi |
| İcra takibine ilişkin şikâyet ve itirazlar | İcra hukuk mahkemesi |
Peki o mahkeme şehrinizde yoksa?
Asliye hukuk mahkemesi o davaya bakar. Uzmanlık mahkemeleri her yerde kurulmuş değildir; kurulmamış olan yerlerde görevi asliye hukuk mahkemesi üstlenir.
Örneğin aile mahkemesi bulunmayan bir ilçede boşanma davası asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Sizin açınızdan bu bir şey değiştirmez: dilekçenizi yine ön büroya (ön büro yoksa tevzi bürosuna) verirsiniz, doğru mahkemeyi büro belirler.
Yanlış mahkemeye açarsam ne olur?
Görev kuralları kamu düzenindendir. Taraflar anlaşarak değiştiremez; kimse itiraz etmese bile hâkim bunu kendiliğinden dikkate alır ve genellikle ön inceleme aşamasında tespit eder.
Dava yanlış mahkemede açılmışsa görevsizlik kararı verilir. Mahkeme görevli mahkemeyi de kararında gösterir.
Kritik süre: Görevsizlik kararı kesinleştikten sonra iki hafta içinde, kararı veren mahkemeye başvurup dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesini istemeniz gerekir. Bu süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılır.
Ayrıntılı anlatım: Sulh Hukuk Mahkemesi sayfasının son bölümü.
Bu sayfadaki dayanaklar
Dayanak: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 20/1. Son kontrol: 2026-07-31.
Ayrıntı ve tüm dayanakların listesi için kaynaklar sayfasına bakın.