Asliye Ceza Mahkemesi Nedir, Hangi Suçlara Bakar?

Ceza mahkemeleri nasıl ayrılıyor?

Bir suç işlendiğinde dava iki mahkemeden birinde görülür: asliye ceza veya ağır ceza.

Asliye ceza mahkemesi, ceza yargısında genel görevli mahkemedir. Kanun şöyle kurar: sulh ceza hâkimliğinin ve ağır ceza mahkemesinin görevleri dışında kalan bütün dava ve işlere asliye ceza mahkemesi bakar.

Yani mantık sulh hukuk–asliye hukuk ilişkisine benzer: kanun ağır cezaya ne saydıysa oraya gider, geri kalan her şey asliye cezaya gelir.

Ağır ceza mahkemesi neye bakar?

Ağır cezanın görevi kanunda tek tek sayılmıştır. İki ayrı ölçüt var:

1. Ceza miktarına göre:

• Ağırlaştırılmış müebbet hapis
• Müebbet hapis
• On yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlar

2. Ceza miktarına bakılmaksızın, kanunun saydığı suçlar:

• Yağma (gasp)
• İrtikâp
• Resmî belgede sahtecilik (nitelikli hâli)
• Hileli iflas
• Devletin güvenliğine, anayasal düzene, millî savunmaya karşı suçlar ve devlet sırlarına karşı suçlar ile casusluk
• Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar

Sayılan suçlarda ceza miktarı önemsizdir. Örneğin hileli iflasın cezası üç yıldan sekiz yıla kadardır — on yılı aşmaz — ama kanunda ismen sayıldığı için yine de ağır ceza mahkemesinde görülür.

Dikkat: nitelikli dolandırıcılık artık ağır cezada değil

Uzun yıllar boyunca nitelikli dolandırıcılık (TCK m.158) ağır ceza mahkemesinin görevindeydi. Aralık 2025’te yapılan kanun değişikliğiyle bu suç ağır cezanın görev listesinden çıkarıldı. Cezası üç yıldan on yıla kadar hapis olduğu ve on yılı aşmadığı için artık asliye ceza mahkemesinde görülür.

Devam eden davalar yerinde kalır. Değişiklik yürürlüğe girdiğinde ağır ceza mahkemesinde görülmekte olan ya da istinaf/temyiz aşamasındaki nitelikli dolandırıcılık dosyaları için, sırf görev değişti diye görevsizlik veya bozma kararı verilemez. O davalar kesin hükümle bitene kadar eski kurallara göre yürür.

Yani dosyanız zaten ağır cezadaysa mahkeme değişmez; yeni açılan davalar asliye cezaya gider.

Asliye cezada sık görülen suçlar

• Basit ve nitelikli yaralama
• Hakaret, tehdit
• Hırsızlık
• Dolandırıcılık (basit ve nitelikli)
• Güveni kötüye kullanma
• Mala zarar verme
• Trafik güvenliğini tehlikeye sokma, taksirle yaralama
• Uyuşturucu madde kullanma ve bulundurma

Peki sulh ceza hâkimliği ne yapar?

Sık karıştırılır: sulh ceza hâkimliği dava görmez, ceza vermez.

Soruşturma aşamasında hâkim kararı gereken işler için vardır — tutuklama, arama, el koyma, adli kontrol. Ayrıntı: Sulh Ceza Hâkimliği

Soruşturma bitip iddianame kabul edildiğinde dava, asliye ceza veya ağır ceza mahkemesinde başlar.

Tek hâkim mi, heyet mi?

• Asliye ceza mahkemesi: tek hâkimlidir.
• Ağır ceza mahkemesi: bir başkan ve iki üye olmak üzere üç hâkimle toplanır.

Duruşmada Cumhuriyet savcısı da bulunur. Kanuna göre duruşmada hâkimlerin, Cumhuriyet savcısının ve zabıt kâtibinin hazır bulunması şarttır; zorunlu müdafilik hâllerinde müdafiin de bulunması gerekir. Bu, asliye ceza için de geçerlidir.

Sanık olarak çağrıldım, avukat şart mı?

Kural olarak zorunlu değildir; kendinizi savunabilirsiniz. Ancak kanunun saydığı bazı hâllerde mahkeme, talebiniz olmasa da zorunlu olarak müdafi görevlendirir — örneğin sanık 18 yaşından küçükse veya suçun cezasının alt sınırı beş yıldan fazlaysa.

Avukat tutacak maddi imkânınız yoksa barodan ücretsiz avukat isteyebilirsiniz: Ücretsiz Avukat Nasıl Talep Edilir?

Duruşmaya gitmezsem ne olur?

Sanığın duruşmaya katılması kuraldır. Geçerli mazeretiniz varsa mazeret dilekçesi verirsiniz. Mazeretsiz gelmezseniz mahkeme hakkınızda zorla getirme kararı çıkarabilir. Çağrı kâğıdı (davetiye) size tebliğ edildiyse tarihi kaçırmayın.

Bu sayfadaki dayanaklar

Dayanak: 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun, 12. Son kontrol: 2026-07-31.

Dayanak: 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun, 11. Son kontrol: 2026-07-31.

Ayrıntı ve tüm dayanakların listesi için kaynaklar sayfasına bakın.