Çocuk Mahkemesi Nedir, Hangi Davalara Bakar?

Kısaca ne yapar?

Çocuk mahkemesi, suç tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış kişiler hakkındaki davalara bakar. Amaç yalnızca cezalandırmak değil, çocuğu korumak ve topluma yeniden kazandırmaktır; bu yüzden usulü yetişkinlerinkinden belirgin şekilde farklıdır.

Tek hâkimle çalışır.

Kanuna göre “çocuk” kimdir?

Kanun çocuğu şöyle tanımlar: daha erken yaşta ergin olsa bile, on sekiz yaşını doldurmamış kişi.

Buradaki “daha erken yaşta ergin olsa bile” ifadesi önemlidir. Örneğin mahkeme kararıyla ergin kılınmış veya evlenmiş bir kişi medeni hukuk bakımından ergin sayılsa da, ceza yargılamasında hâlâ çocuktur.

Kanun iki tür çocuktan söz eder:

• Suça sürüklenen çocuk — bir suç işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan çocuk
• Korunma ihtiyacı olan çocuk — bedensel, zihinsel, ahlaki, sosyal ve duygusal gelişimi ile kişisel güvenliği tehlikede olan, ihmal veya istismar edilen ya da suç mağduru olan çocuk

Yaş nasıl belirlenir?

Belirleyici olan suçun işlendiği tarihteki yaştır, yargılama sırasındaki yaş değil.

Yani suçu 17 yaşındayken işlemiş biri, dava 19 yaşındayken görülse bile çocuk mahkemesinde yargılanır.

Hangi davalara bakar?

Suça sürüklenen çocuklar: Asliye ceza mahkemesinin ve sulh ceza hâkimliğinin görev alanına giren suçlar bakımından, çocuklar hakkında açılan davalar.

Ağır cezanın görev alanına giren suçlarda ise çocuk ağır ceza mahkemesi görevlidir.

Korunma ihtiyacı olan çocuklar: Koruyucu ve destekleyici tedbir kararları.

Koruyucu ve destekleyici tedbirler nedir?

Bunlar ceza değildir; çocuğu korumaya yönelik kararlardır:

• Danışmanlık tedbiri — çocuğa ve aileye rehberlik
• Eğitim tedbiri — okula devamının sağlanması, meslek edindirme
• Bakım tedbiri — ailesi bakamıyorsa kurum bakımına alınması
• Sağlık tedbiri — tedavi ve rehabilitasyon
• Barınma tedbiri — barınma yeri sağlanması

Bu tedbirler yalnızca suça sürüklenen çocuklar için değil, korunma ihtiyacı olan her çocuk için alınabilir. Talep; çocuğun kendisi, ailesi, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı veya Cumhuriyet savcısı tarafından yapılabilir.

Ceza sorumluluğu kaç yaşında başlar?

Yaş (suç tarihinde)	Durum
12 yaşını doldurmamış	Ceza sorumluluğu yoktur; ceza kovuşturması yapılamaz. Yalnızca çocuklara özgü güvenlik tedbiri uygulanabilir.
12–15 arası	Fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneği araştırılır. Yoksa ceza verilmez, güvenlik tedbiri uygulanır. Varsa ceza verilir ama yarı yarıya indirilir ve her fiil için yedi yılı aşamaz.
15–18 arası	Ceza sorumluluğu vardır; ceza üçte bir oranında indirilir ve her fiil için on iki yılı aşamaz.

Ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet hapis gerektiren suçlarda indirim yerine kanunda ayrıca belirlenmiş süreler uygulanır. Çocuklara ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet hapis cezası verilmez.

Duruşmalar kapalı yapılır

Sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa duruşma kapalı yapılır; hüküm de kapalı duruşmada açıklanır. Dinleyici alınmaz.

Çocuk mahkemesi duruşmalarında Cumhuriyet savcısı bulunmaz. Bu, yetişkin ceza mahkemelerinden önemli bir farktır. Savcılar duruşmaya katılmasa da, mahkemenin kararlarına karşı kanun yoluna (istinaf, temyiz) başvurabilirler.

Çocuğun kimliği korunur

Kanunun temel ilkelerinden biri şudur: çocuklar hakkında yürütülen işlemlerde, yargılamada ve kararların yerine getirilmesinde kimliğinin başkaları tarafından belirlenememesine yönelik önlemler alınır.

Ayrıca çocukların, bakılıp gözetildikleri ve tedbir kararlarının uygulandığı kurumlarda yetişkinlerden ayrı tutulmaları esastır.

Çocuğu koruyan iki mutlak kural

Tutuklama yasağı

On beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında, üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezası gerektiren fiillerden dolayı tutuklama kararı verilemez.

Bunun dışındaki hâllerde de tutuklama son çaredir; önce adli kontrol tedbirleri uygulanır. Ancak tedbirlerden sonuç alınamaz veya çocuk tedbirlere uymazsa tutuklama kararı verilebilir.

Kelepçe takılamaz

Çocuklara zincir, kelepçe ve benzeri aletler takılamaz.

Yalnızca zorunlu hâllerde — çocuğun kaçmasını ya da kendisinin veya başkalarının hayatı ve beden bütünlüğü bakımından doğabilecek tehlikeleri önlemek için — kolluk gerekli önlemi alabilir.

Çocuk yetişkinlerle birlikte suçlanıyorsa

Soruşturma ve kovuşturma ayrı yürütülür. Çocuk, yetişkin sanıklarla aynı duruşmada yargılanmaz.

Mahkeme gerekli görürse çocuk hakkındaki yargılamayı, yetişkinlerin davasının sonucuna kadar bekletebilir. Yalnızca davaların birlikte yürütülmesi zorunlu görülürse birleştirme kararı verilebilir; bu durumda dava genel mahkemelerde görülür.

Avukat zorunlu

Şüpheli veya sanık 18 yaşından küçükse müdafi görevlendirilmesi zorunludur. Talep etmenize gerek yoktur; istemeseniz bile atanır ve ücretini devlet öder.

Ayrıntı: Ücretsiz Avukat Nasıl Talep Edilir?

Her yerde çocuk mahkemesi var mı?

Çocuk mahkemeleri her il merkezinde kurulur. Ayrıca coğrafi durum ve iş yoğunluğu dikkate alınarak belirlenen ilçelerde de kurulabilir.

Çocuk mahkemesi bulunmayan yerlerde çocuklar hakkındaki davalara asliye ceza mahkemesi bakar — ancak çocuklara özgü usul kuralları (kapalı duruşma, zorunlu müdafi, tedbirler, kimliğin korunması) yine uygulanır.

Çocuğum ifadeye çağrıldı, ne yapmalıyım?

• Çocuğunuzun yanında olun; ifade sırasında kanuni temsilcisi hazır bulunabilir.
• Müdafi zaten zorunludur — avukat gelmeden ifade alınmasına rıza göstermeyin.
• Çocuğa kelepçe takılamaz; aksi bir durumla karşılaşırsanız tutanağa geçirilmesini isteyin.
• Çocuğun kimliğinin korunması kanuni bir ilkedir; buna aykırı bir durumla karşılaşırsanız mahkemeye veya savcılığa bildirin.

Bu sayfadaki dayanaklar

Dayanak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 31. Son kontrol: 2026-07-31.

Dayanak: 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, 21/1. Son kontrol: 2026-07-31.

Ayrıntı ve tüm dayanakların listesi için kaynaklar sayfasına bakın.